Voetafdrukken in Spanje: wat blijft als herinneringen vervagen...? Alzheimer

Lieve Mensen,

Ik ben nog maar ruim een week terug uit Spanje. De koffers zijn reeds uitgepakt, de was is natuurlijk gedaan, de eerste week van werken zit er weer op maar in mijn hoofd ben ik er nog lang niet weg uit mijn ik noem het moederland wat al sinds 1974 in mijn leven een rol speelt.

En dan zit ik op de bank en kijk naar het TV programma “Een onvergetelijk reis” van Omroep MAX, met Paul de Leeuw.

Families reizen met hun ouders en grootouders met dementie naar Benidorm. Kinderen, kleinkinderen, mensen die zorgen en mensen die verzorgd worden. Samen op reis om te genieten, te beleven en herinneringen te maken. Net als wij hebben gedaan...

En terwijl ik kijk, gebeurt er iets met me.

Ik herken de plekken.

De boulevard. De palmbomen. De terrassen. De straatjes waar wij nog maar enkele dagen geleden liepen.

Ik zie Benidorm op mijn televisiescherm en denk: daar waren wij ook!

Daar hebben wij onze voetafdrukken achtergelaten.

En ineens ben ik weer in Spanje.

Een cadeau dat niet in cadeaupapier paste

Mama heeft Alzheimer en woont in Spanje, samen met mijn jongste zus Fjoda, die veel voor haar zorgt. Vorig jaar met Kerst ontstond bij mij het idee om met de familie naar Spanje te gaan. Niet zomaar op vakantie, maar om mama haar 80ste verjaardag te vieren met de mensen die haar lief zijn.

Kinderen, kleinkinderen en aanhang. Verschillende generaties, allemaal met hun eigen leven, herinneringen en verhalen.

Op 21 september vierden we haar verjaardag alsnog, met een uitstapje naar het eiland Tabarca en later ook nog op andere momenten.

We gingen met elkaar op pad. We aten, lachten, maakten foto’s en haalden herinneringen op.

Natuurlijk verliep niet alles zoals ik het vooraf in mijn hoofd had bedacht.

Want een familie is nu eenmaal geen perfect geregisseerde voorstelling.

Er zijn verwachtingen, verschillende karakters, oude verhalen en soms gevoelens die onverwacht bovenkomen.

Het theater des levens.

Maar mama genoot.

En uiteindelijk was dát het doel.

We waren ook in Benidorm.

We aten tapas in dat beroemde straatje waar de restaurantjes en barretjes elkaar opvolgen en wandelden we langs de zee op de beroemde boulevard. Later gingen we Indisch eten bij mijn broer Humphrey, haar zoon, in zijn restaurant.

Daar kwamen voor mij verschillende werelden samen.

Mijn Indische wortels. De smaken van vroeger. Mijn broer die zijn leven in Spanje heeft opgebouwd. Mama aan tafel, omringd door familie.

Eten is binnen onze familie nooit alleen eten geweest. Het zijn herinneringen aan gerechten, verjaardagen, grote pannen, saté, gesprekken en mensen die inmiddels niet meer aan tafel kunnen zitten.

En dan kijk ik nu naar de televisie en zie ik diezelfde omgeving.

Alsof iemand ongemerkt een deur naar mijn eigen verleden heeft opengezet.

Het meisje dat hier vroeger ook al liep

Spanje loopt als een rode draad door mijn familiegeschiedenis.

Mijn opa en oma vertrokken in de jaren zeventig naar Spanje. Mijn ouders hadden er hun dromen en avonturen, maar ook moeilijke tijden.

Mijn broer en zussen en ik hebben er ieder onze eigen herinneringen liggen.

Er waren vakanties, familiebezoeken, lange autoritten, huizen waar we verbleven en plekken waar we steeds weer terugkwamen.

Mijn vader overleed in Spanje.

Ook opa en oma zijn er niet meer.

En toch zijn ze er soms ineens weer voor mij, wanneer ik door een straat loop of een bekend uitzicht zie.

Dan ben ik niet alleen de vrouw die ik vandaag ben.

Dan ben ik ook weer dat meisje van vroeger.

De dochter van mijn vader en moeder.

Het kleinkind van opa en oma.

De zus tussen haar broer en zussen.

En inmiddels ben ik moeder van twee volwassen zonen.

Wat een wonderlijk iets is tijd.

We kunnen op dezelfde plek terugkomen, maar nooit meer in precies hetzelfde leven.

Ik merk dat ik steeds vaker verlang naar de verhalen die ik vroeger misschien niet eens interessant vond.

Ik zou mijn vader nog graag iets willen vragen.

Of met opa en oma nog één keer aan tafel zitten.

Gewoon een kop koffie.

Een verhaal.

Een lach.

Niets bijzonders.

En juist daarom is het zo bijzonder.

Mama tussen de palmbomen

Een van de mooiste dagen van onze reis was ons uitstapje naar Elche.

Mama wilde graag met het treintje tussen de palmbomen rijden.

Dus deden we dat.

We reden door de stad, bewonderden de palmen en lunchten op het pleintje bij de buste van de Dama de Elche.

Ik keek naar mijn moeder.

Tachtig jaar.

Zoveel meegemaakt.

En nog altijd nieuwsgierig naar de wereld om haar heen.

Onderweg haakte ze zelfs een paar steken aan mijn haakwerk. Een klein, bijna achteloos moment, dat voor mij inmiddels een kostbare herinnering is geworden.

Later die dag maakte mijn zoon Sem op ons dakterras helemaal zelf paella.

Mama vond het geweldig.

Haar kleinzoon, die ooit als klein jongetje bij haar op schoot zat, stond nu voor haar te koken.

Wat was ze trots.

En wat genoot ze.

Ik weet niet of ze zich deze dag over een tijdje nog precies zal herinneren.

Maar wij waren daar.

We hebben het samen beleefd.

En die paar steken in mijn haakwerk? Die zitten er nog altijd in.

Haar Isje, de zangeres

En natuurlijk werd er gezongen! Mama

Samen met mama. En die grote Spaanse hoed mocht natuurlijk niet ontbreken.

Jawel, vroeger als kind was dat al zo, en nu nog steeds.

We zongen Mamma Mia van ABBA tijdens een karaokeavond. En ik trad voor haar op.

Als zangeres is zingen voor mij natuurlijk niet zo moeilijk. Maar voor mijn moeder zingen is toch iets heel anders.

Ik zag haar genieten.

Want hoeveel jaren er ook voorbijgaan, hoeveel er in ons leven verandert en wat Alzheimer misschien nog zal veranderen...

Voor mama blijf ik haar Isje. Haar dochter. De zangeres.

En wat is het heerlijk om haar op die manier plezier te kunnen geven.

Het bracht me terug naar vroeger. Naar dat meisje met die grote Spaanse hoed. Naar alle momenten waarop muziek een plek had in ons gezin.

En nu stonden we daar weer.

Mama en ik.

Samen zingend, lachend en genietend.

Het is goed zo. Of toch niet helemaal?

Tijdens de reis sprak ik met mama over haar leven in Spanje.

Waarom wil ze daar blijven, ondanks haar leeftijd, Alzheimer en de zorgen die daarbij komen kijken?

Haar antwoord is eigenlijk heel eenvoudig.

Ze is er gelukkig.

Ze houdt van de zon, de palmbomen en het Spaanse leven. Van de omgeving waar zoveel van haar herinneringen liggen.

Het was altijd haar droom.

En dus probeer ik te zeggen:

Het is goed.

Maar die zin blijft knagen.

Het voelt niet helemaal goed als je graag even bij je moeder binnen zou willen lopen voor een kop koffie, terwijl er een vliegtuig tussen jullie staat.

Vroeger reed ik vaak op zondag naar haar toe in Helmond.

Gewoon even langs.

Samen ergens naartoe.

Een verjaardag, Kerst of zomaar een middag.

Dat gewone mis ik.

En tegelijkertijd besef ik dat mijn verlangen niet haar verlangen hoeft te zijn.

Mama is trots op mij. Ze respecteert mijn leven en mijn vrijheid.

Dan wil ik haar ook de vrijheid gunnen om gelukkig te zijn waar zij wil zijn.

Leven en laten leven.

Makkelijk gezegd.

Soms kan het echt heel moeilijk zijn.

Het mooiste cadeau

Tijdens onze laatste dagen in Spanje spraken we nog veel met mama. Over vroeger, over papa, over onze familie en over alles wat het leven ons heeft gebracht.

Ze vertelde herinneringen die ik nog niet kende. En ze vertelde hoe trots ze op me was.

Later zei mama dat deze reis het mooiste cadeau was dat we haar hadden kunnen geven.

Dat raakte me.

Hoewel het een intensieve reis was geweest, vol verschillende emoties en familiegebeurtenissen, had zij vooral genoten van het samenzijn.

We hadden niet alleen haar tachtigste verjaardag gevierd.

We hadden samen geleefd, gegeten, gelachen, gezongen en nieuwe herinneringen gemaakt.

En daar was het allemaal om begonnen.

En dan zie ik haar weer dansen

Een paar dagen na onze thuiskomst bel ik mama via video.

Daar verschijnt ze op mijn scherm.

Energiek. Vrolijk.

En ze danst!

Mijn lieve mama. ❤️

Ik moet lachen.

We hebben in Spanje samen gezongen en nu danst ze alweer.

En ik denk aan dat meisje van vroeger, met die grote Spaanse hoed. Aan de vrouw die ik inmiddels ben geworden. En aan mijn moeder, die nog altijd geniet wanneer haar Isje voor haar zingt.

Terwijl ik me druk kan maken over wat Alzheimer haar in de toekomst misschien zal ontnemen, laat zij me zien wat er vandaag nog is.

Muziek.

Plezier.

Beweging.

Levenslust.

Mijn moeder is zoveel meer dan haar diagnose Alzheimer.

En dat is precies wat me raakt wanneer ik naar de families in Een vergetelijk reis kijk.

Dementie verandert veel. Herinneringen kunnen vervagen, woorden kunnen moeilijker bereikbaar worden en vertrouwde situaties kunnen verwarrend worden.

Maar het moment van NU bestaat.

Een liedje.

Een hand die je vasthoudt.

Samen eten.

Een grap.

Een dansje.

Misschien kan iemand zich later niet meer herinneren wat er precies gebeurde.

Maar het geluk op dat moment was echt.

Een uitnodiging aan jou

En daarom wil ik jou, die dit leest, iets vragen.

Wanneer heb jij voor het laatst zomaar iets leuks gedaan met iemand die je lief is?

Niet omdat het Kerst was.

Niet omdat iemand jarig was.

Niet omdat er een bijzondere aanleiding voor was.

Maar gewoon omdat jullie er allebei zijn.

We zijn zo vaak bezig met morgen.

Met werk, ondernemen, geld verdienen, plannen, verantwoordelijkheden en alles wat nog moet gebeuren.

We zeggen zo gemakkelijk:

Binnenkort gaan we weer eens samen lunchen.

Volgende maand ga ik bij oma langs.

Als het wat rustiger is, maken we die wandeling.

Maar wat als dat binnenkort vandaag mag zijn?

Ga. Geniet. Deel. Speel. Dans.

Vraag je ouders en grootouders naar hun jeugd.

Naar hun dromen.

Naar hun eerste avonturen, hun gekke streken en de dingen waar ze vroeger ontzettend om moesten lachen.

Maak foto's, maar vergeet niet af en toe je telefoon weg te leggen.

Luister.

En vertel zelf ook wat je nog wilt vertellen.

Achter iedere ondernemer, werkgever of werknemer speelt ook het theater des levens.

Daar wordt gezorgd, gemist, liefgehad en soms losgelaten.

Laten we daarom ook oog houden voor de mensen die dagelijks zorgen voor iemand met dementie. Voor mantelzorgers, familieleden, vrijwilligers, zorgprofessionals en onderzoekers die zich inzetten voor Alzheimer en andere vormen van dementie.

Hun werk en betrokkenheid verdienen onze aandacht, waardering en steun.

Onze voetafdrukken

Ik kijk nog één keer naar Benidorm op mijn televisiescherm.

Naar de straten waar wij zojuist nog liepen.

Naar de omgeving waar mijn ouders en grootouders ooit hun eigen dromen hadden.

Waar mijn kinderen nu herinneringen hebben gemaakt met hun oma.

En waar mama, ergens onder die Spaanse zon, nog altijd haar thuis heeft.

De voetafdrukken die wij in het zand achterlieten, zijn misschien allang verdwenen.

Maar de momenten waarop we ze samen maakten, zijn werkelijk geweest.

En terwijl ik dit schrijf, is onze reis nog maar ruim een week geleden.

Alles is nog zo vers.

De gesprekken.

De lach van mama.

De paella van Sem.

De familie aan tafel.

De tapas in Benidorm.

De grote Spaanse hoed.

Onze karaoke met Mamma Mia.

En mama die een paar dagen later alweer vrolijk danst.

Misschien kan zij later niet meer alles navertellen.

Maar ik kan het nog.

En zolang ik dat kan, zal ik onze verhalen blijven bewaren.

Dus wacht niet tot herinneringen kostbaar worden omdat je ze dreigt te verliezen.

Maak ze vandaag.

Met de mensen van wie je houdt.

Geniet van de gewone momenten. Van de onverwachte ontmoetingen, de gesprekken aan tafel, de muziek, het samen lachen en de kleine avonturen die later misschien de mooiste herinneringen blijken te zijn.

Want het leven gebeurt niet later.

Het leven is NU. 🌴❤️

Ismène Elbers

Voor PUTITON — oktober 2026