Door Rivella nu Frisdrankbelasting op Whey Protein shakes

Dit is een schoolvoorbeeld dat het volgen van de Letter van de wet een uitkomst geeft die haaks staat op de oorspronkelijke intentie van deze wet.

Het is mogelijk wat taaie kost, zal proberen het zo kort en simpel mogelijk te houden, alleen sommige dingen hebben nu eenmaal wat toelichting en achtergrondinformatie nodig.

Het gaat om de Wet op de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken uit 1993 en dan met name om artikel 9. Hierin staat vrij summier omschreven welke producten vallen onder de verbruiksbelasting.

1) Onder limonade worden verstaan met water aangelengd vruchten- of groentesap alsmede gezoete en aromatische dranken en dranken waaraan geurstoffen of smaakstoffen zijn toegevoegd die kennelijk zijn bestemd om onverwarmd te worden gedronken. 

2) Als limonade wordt mede aangemerkt de drank, bedoeld in het eerste lid, in vaste vorm of als concentraat.

In hetzelfde artikel staat ook dat melkproducten niet worden aangemerkt als limonade en dus buiten de verbruiksbelasting vallen.

3) Als limonade wordt niet aangemerkt: de uit melk of melkproducten bereide drank met een gehalte aan melkvetten van 0,02%mas of meer waarin zich melkeiwit en melksuiker bevinden, niet zijnde een uit wei of weiproducten vervaardigde drank;

Dit is zo in de wet gekomen omdat melkproducten ook goede voedingsstoffen bevatten. Aan de melkuitzondering is echter een zin toegevoegd > niet zijnde een uit wei of weiproducten vervaardigde drank. Dit voelt heel vreemd en hier gaat het ook mis. Wei is een gelige vloeistof en komt vrij uit de melk als je kaas maakt. Vroeger werd dit weggegooid of als diervoeding gebruikt. Totdat men erachter kwam dat dit eigenlijk het meest hoogwaardige deel van de melk is. Dat je dit ook verder kon concentreren en drogen tot iets wat we nu kennen als Whey Protein. Een product met tussen de 80% en 90% eiwit, waarin zich ook nog melkvetten en melksuikers bevatten, veel voedzamer dan de melk waar het uitkomt. Maar waarom wordt wei dan uitdrukkelijk uitgesloten van de melkuitzondering, dat is toch niet logisch? Dat is ook niet logisch en om te begrijpen hoe dit in de wet is gekomen moet je terug naar Kamerstukken uit 1992 waarin het voorstel van de nieuwe verbruiksbelastingswet wordt besproken.

Kamerstukken 22843 nr. 4 – Blz 8 De leden van de PvdA-fractie vonden het onbegrijpelijk dat de regering voorstelt om weidranken buiten de belasting te houden. In het nader Rapport betoogt de regering immers nadrukkelijk dat bij het al dan niet in De heffing betrekken van bepaalde dranken niet het gezondheidsaspect voorop staat, maar de plaats in het consumptiepatroon. Weidranken nemen naar hun oordeel dezelfde plaats in het consumptiepatroon in als frisdranken. Dit is ook in het dagelijks leven zichtbaar in de winkel, waar weidranken gemeenlijk bij de frisdranken worden uitgestald, en niet bij de zuivelproducten.

Bij de hier genoemde weidranken moet je denken aan Rivella, een frisdrank waar een beetje wei aan is toegevoegd, maar verder geen voedingsstoffen bevat. Hierdoor zou Rivella worden aangemerkt als een melkproduct en dus buiten de verbruiksbelasting vallen. Dat is niet de bedoeling van de melkuitzondering en zo is er een wetswijzigingsvoorstel (Amendement) gekomen.

Amendement van der Vaart en Ybema – Kamerstuk 22843 – 1992 - De ondergetekenden stellen het volgende amendement voor:  In artikel 9, derde lid, onderdeel a, wordt aan het slot onder vervanging van de puntkomma door een komma toegevoegd: niet zijnde een uit wei of weiprodukten vervaardigde drank;.

Toelichting:  Met dit amendement wordt beoogd de uit wei of weiprodukten vervaardigde drank onder de heffing van de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken te brengen, omdat dit produkt concurreert met andere frisdranken en de verbruiksbelasting deze concurrentieverhouding niet behoort te verstoren.

Weiproducten worden dus uitgesloten van de melkuitzondering, zodat je niet aan een frisdrank een beetje vloeibare wei kan toevoegen om onder de verbruiksbelasting uit te komen, dat is duidelijk. Alleen was in 1992, whey protein (hoog geconcentreerde vorm van vloeibare wei) zoals dat er nu is, nog helemaal niet bekend. En zeker niet in Nederland, dat is pas later gekomen. Een product dat niet concurreert met frisdranken, ook niet in het frisdrankschap staat, niet dorstlessend is maar juist voedend. En nog meer voedend als de melk waar het oorspronkelijk uitkomt. Om wat meer inzicht te geven onderstaande tabel met verschil in voedingswaarden tussen Rivella (waar het allemaal om begonnen is), Halfvolle melk en onze Perfect Whey in een mengverhouding van 1:4, de wet rekent met deze mengverhouding. Hierin zie je duidelijk dat Rivella (met wei erin) niet voedend is en dat Whey Protein juist veel betere voedingswaarden heeft dan melk maar toch niet onder melkuitzondering valt.

Nu zijn er ook eiwitshakes die niet op basis zijn van Whey (het meest hoogwaardige deel van melkeiwit) maar op basis van het complete Melkeiwit (Milk Protein Concentrate - MPC). Melkeiwit bestaat voor 20% uit whey en voor 80% uit caseïne, een shake op basis van Melkeiwit staat ook in de tabel. En deze valt weer wel onder de melkuitzondering. Of een eiwitshake nu op basis is van Whey (wei) of Melkeiwit, ze lijken erg op elkaar, hebben allemaal hetzelfde doel en gebruiksmoment. Het enige verschil is dat over een eiwitshake op basis van wei verbruiksbelasting verschuldigd is omdat dit door Rivella nu eenmaal zo in de wet staat.

27 jaar lang, zeker tot 2020 ging de Douane hier ook in mee en vond zij dat de verbruiksbelasting niet van toepassing was op deze whey eiwitshakes. Het gaat om producten die hoog zijn in eiwit, niet bedoeld om dorst te lessen maar juist voedend. In 2010 heeft de rechtbank van Haarlem ook uitgesproken dat producten met een hoog eiwitgehalte niet onder de verbruiksbelasting horen te vallen. Rond 2020 is de Douane hier schijnbaar anders over gaan denken en zijn ze gaan leunen op de letterlijke wettekst. Daarbij het standpunt ingenomen dat over whey eiwitshakes wel verbruiksbelasting betaald moet worden. Alleen is dit standpunt nooit gecommuniceerd naar de branche en ook niet naar alle producerende bedrijven in Nederland die als eerste in de keten verantwoordelijk zijn voor verbruiksbelastinggoederen. Nu is er in december 2025 weer een rechtszaak geweest bij de rechtbank van Haarlem. De rechtbank heeft hier uitgesproken dat als je de wet volgt dat er verbruiksbelasting over whey eiwitshakes betaald moet worden. Of daarbij ook is gesproken over de oorspronkelijke intentie van de wet en de afwijking ten opzichte van de huidige toepassing, durf ik niet te zeggen. Wel heb ik begrepen dat er nog hoger beroep volgt en dat de zaak waarschijnlijk uiteindelijk bij de Hoge Raad zal belanden.

Maar met deze uitspraak in hand voelt de Douane zich sterk om nu alle in Nederland producerende bedrijven met 5 jaar terugwerkende kracht aan te slaan voor deze verbruiksbelasting. Het gaat om circa 5 familiebedrijven in Nederland waarvan sommige al 20 jaar in deze business zitten en hierdoor aanslagen krijgen van miljoenen tot meer dan 10 miljoen, enkele zullen hierdoor ook failliet gaan. En voor de duidelijkheid, wij produceren niet zelf dus deel dit in eerste instantie niet uit eigen belang.

Of je het nu eens bent met de verbruiksbelasting of niet, als dit het uitgangspunt is, communiceer dit dan duidelijk aan de branche. Dan kan iedereen daar rekening mee houden. En omdat de verbruiksbelasting een kostenverhogende belasting is die de consument uiteindelijk betaald, kan deze belasting in de keten worden doorberekend. Als je nu productiebedrijven gaat aanslaan tot 5 jaar terug dan hebben die bedrijven deze mogelijkheid niet gehad. Alle verbruiksbelasting moeten ze dan dus zelf betalen met alle gevolgen van dien.

De laatste berichten zijn dat de controlerende instanties het begrip van wat wel en niet onder de verbruiksbelasting valt nog verder oprekken. Producten die wettelijk worden aangemerkt als maaltijdvervanger, bedoeld om een maaltijd te vervangen, zijn ook limonade. Aldus de interpretatie van de Douane. Ook melkproducten waaraan 1% wei aan is toegevoegd, zien ze ineens niet meer als melkproduct. Het is allemaal wel een zeer ruime interpretatie van de letterlijke wettekst, maar om eerlijk te zijn verrast me op dit moment niets meer. Daar zal een hogere rechter zich over moeten buigen.

Verder gaat de hele verbruiksbelasting wetgeving deze regeringsperiode op de schop heb ik begrepen, mag ook wel, de huidige wet dateert uit 1993. De gedachte is nu dat het meer richting een suikertaks gaat en gezondheid meer een rol in deze wet gaat spelen.

Wordt vervolgd zullen we maar zeggen....